Kazimierz Wielki, ostatni Piast na polskim tronie, prowadził politykę zagraniczną opartą na dyplomacji i negocjacjach pokojowych, wykorzystując osłabienie militarne kraju po Władysławie Łokietku. Najważniejsze efekty tej polityki to odzyskanie istotnych ziem, ekspansja terytorialna, znaczne wzmocnienie pozycji kraju w Europie Środkowej oraz trwały pokój, szczególnie z Krzyżakami i Czechami [1][3][4].
Podstawowe założenia polityki zagranicznej Kazimierza Wielkiego
Podstawą działań Kazimierza Wielkiego była dyplomacja oraz długofalowe starania pokojowe. Wynikało to z faktu, że Polska w latach 30. XIV wieku miała zbyt mały potencjał militarny, aby odnosić zwycięstwa w otwartych konfliktach zbrojnych [1][3]. Król zwiększył armię do nawet 2-3 razy większych rozmiarów niż za rządów Władysława Łokietka, ale stawiał przede wszystkim na zręczne negocjacje i przemyślane sojusze [1]. Od samego początku celem była stabilizacja sytuacji na zachodzie oraz północy i koncentracja wysiłków na rozszerzeniu wschodnich granic państwa [2][4].
Kazimierz Wielki przyjął nowoczesne podejście do stosunków zagranicznych, opierając swoje działania na tzw. „pokojowej ofensywie”. Cechowała ją rezygnacja z bezpośredniej militarnej konfrontacji oraz ciągłe szukanie kompromisu i szans politycznych, przede wszystkim przy użyciu mechanizmów prawa i dyplomacji [1][3].
Główne kierunki i priorytety polityki zagranicznej
Zasadniczy kierunek polityki zagranicznej Kazimierza Wielkiego to odzyskanie utraconych ziem piastowskich i zabezpieczenie granic [2][4][6]. Bezpośrednimi przeciwnikami były: Zakon Krzyżacki (trzymający Pomorze Gdańskie, Kujawy i ziemię dobrzyńską) oraz Król Czech Jan Luksemburski (roszczenia do tronu oraz dominacja na Śląsku) [1][2][3]. Kluczowym narzędziem była konsekwentnie prowadzona polityka sojuszy, zwłaszcza z Węgrami (dynastia Andegawenów, Karol Robert) oraz, okresowo, z Danią i Pomorzem Zachodnim [1][3][4][7].
Nacisk kładziono na stopniowe ograniczenie wrogich koalicji, zwłaszcza Krzyżaków i Luksemburgów. Kazimierz unikał otwartej konfrontacji wojskowej, dążąc do trwałych rozwiązań dyplomatycznych, które pozwoliły Polsce awansować do roli ważnego gracza międzynarodowego [1][3][5].
Zakończenie sporu z Czechami
W 1335 roku, podczas zjazdu monarchów w Trenczynie i kongresu w Wyszehradzie, Kazimierz Wielki doprowadził do zrzeknięcia się przez Jana Luksemburskiego roszczeń do polskiego tronu, co przełożyło się na uregulowanie stosunków z Czechami. Kosztowało to jednak wypłatę ogromnego okupu: 20 tysięcy kóp groszy praskich [2][3]. Dzięki temu mógł skoncentrować się na problemie krzyżackim i ekspansji w kierunku Rusi [3]. Pokój z Czechami był niezbędny do uporządkowania polityki na innych kierunkach [2][3].
Relacje i działania wobec Zakonu Krzyżackiego
Największe napięcie dotyczyło relacji z Krzyżakami. Po utracie na ich rzecz Pomorza Gdańskiego, Kujaw i ziemi dobrzyńskiej, Kazimierz prowadził negocjacje zakończone pokojem kaliskim w 1343 roku [2][4][6]. Na mocy tych ustaleń Polska odzyskała Kujawy i ziemię dobrzyńską, ale straciła prawo do ziemi chełmińskiej i Pomorza Gdańskiego. Kazimierz zachował jednak symboliczny tytuł „pana i dziedzica Pomorza”, co dało prawną podstawę do przyszłych roszczeń [2][6].
Prowadząc rozważną politykę, Kazimierz nie doprowadził do konfliktu zbrojnego. Jednocześnie, poprzez budowanie sojuszy z Danią i Pomorzem Zachodnim oraz zabiegi dyplomatyczne przy papieskiej kurii, dążył do międzynarodowej izolacji Krzyżaków [1][2][3].
Ekspansja na Ruś Halicką i inne nabytki terytorialne
Największym terytorialnym sukcesem polityki zagranicznej była aneksja Rusi Halicko-Włodzimierskiej w latach 1340–1349 [3][4][5]. Proces ten był możliwy dzięki strategicznemu sojuszowi z Węgrami, którzy udzielali Polsce militarnego i politycznego wsparcia [1][4][5]. Znaczące miasta – Lwów, Halicz, Brześć, Włodzimierz – znalazły się w granicach Polski, zwiększając jej potencjał gospodarczy i polityczny [3][5].
W kolejnych latach Kazimierz powiększył terytorium kraju o część Mazowsza z Płockiem (jako lenno), a od 1365 roku przyjął hołd lenny od książąt Santoka, Drezdenka, później Draheima, Wałcza i Czaplinka [5]. Umożliwiło to zabezpieczenie północno-zachodnich granic przed Brandenburgią i państwem zakonu [5].
System sojuszy i relacje międzynarodowe
Priorytetowy znaczenie miał sojusz z Węgrami, szczególnie istotny w czasie podboju Rusi Halickiej. Sojusz był jednak niesymetryczny, Polacy częściej polegali na pomocy Węgrów niż odwrotnie [1][3][4]. Kazimierz Wielki utrzymywał dobre kontakty z Litwą, chociaż nie zawarto formalnego przymierza – brak ten wynikał z różnic religijnych oraz sprzecznych interesów na Podlasiu i w Polesiu [1][3][4][7].
Polityka dynastyczna polegająca na aranżowanych małżeństwach miała na celu pozyskanie stronnictw politycznych w państwach ościennych. Wydanie córki za Bogusława słupskiego wzmocniło polskie wpływy na Pomorzu [3][5]. Kazimierz próbował też zbliżenia z Luksemburgami przeciwko Krzyżakom, jednak działania te nie przyniosły trwałych rezultatów [1][3].
Wzmocnienie pozycji Polski w Europie
Dzięki sukcesom dyplomatycznym i militarnemu wzmocnieniu (armia była 2-3 razy silniejsza niż za czasów Łokietka), Polska zyskała trwały autorytet w regionie [1][5]. Strategiczną rolę odegrała budowa 53 zamków granicznych, znacząco podnosząc poziom bezpieczeństwa [5]. Kodyfikacja prawa, rozwój miast i założenie Akademii Krakowskiej (1364) przysłużyły się wzmocnieniu siły i prestiżu państwa [2][5].
Kongres krakowski w 1364 roku stanowił kulminację podniesienia znaczenia Polski – przybyli nań liczni władcy europejscy, a gospodarz wydarzenia uznany został za jednego z liderów Europy Środkowej [2]. Dzięki temu polityka zagraniczna Kazimierza Wielkiego przyniosła trwałe, strukturalne efekty polityczne i gospodarcze dla Królestwa Polskiego.
Podsumowanie
Polityka zagraniczna Kazimierza Wielkiego cechowała się dyplomacją, negocjacjami pokojowymi i strategiczną rozbudową terytorium oraz armii [1][3][4]. Główne sukcesy to uporządkowanie relacji z Czechami i Krzyżakami, zdobycie Rusi Halickiej, systematyczne zabezpieczanie granic oraz trwałe podniesienie pozycji Polski w regionie [2][3][4][6]. Tak ukształtowana polityka pozwoliła na rozwój Królestwa Polskiego i stworzenie podstaw dla przyszłej potęgi Rzeczypospolitej.
Źródła:
- https://www.bryk.pl/wypracowania/historia/sredniowiecze/24383-polityka-zagraniczna-polski-za-panowania-kazimierza-wielkiego.html
- https://www.bryk.pl/wypracowania/historia/sredniowiecze/19797-polityka-zewnetrzna-i-wewnetrzna-kazimierza-wielkiego.html
- https://pl.wikipedia.org/wiki/Kazimierz_III_Wielki
- https://zpe.gov.pl/a/polityka-zagraniczna-kazimierza-wielkiego/DJfsp7PSz
- http://www.tomaszewska.com.pl/35.kazimierz.pdf
- https://zpe.gov.pl/a/polityka-zagraniczna-kazimierza-wielkiego/DTjDpPDKB
- https://historia.interia.pl/historia-polski-do-1795/news-polityka-zagraniczna-krola-kazimierza-wielkiego-walka-o-gran,nId,2310406
- https://polish.cri.cn/248/2005/07/12/42@32838.htm
Wielka Solidarność to portal, który łączy historię z teraźniejszością. Inspirowany ruchem Solidarność, publikuje teksty o wartościach, społeczeństwie i współczesnej Polsce. Pokazuje, jak dziedzictwo przeszłości może być drogowskazem w świecie pełnym zmian.