Unia Europejska istnieje formalnie od 1 listopada 1993 roku, kiedy wszedł w życie traktat z Maastricht, nadając Unii obecny kształt gospodarczo-politycznego związku 27 państw europejskich. Jej powstanie jest efektem wieloletniej integracji politycznej i gospodarczej, mającej zapewnić trwały pokój i stabilność w Europie po II wojnie światowej [2][3].
Początki i geneza Unii Europejskiej
Proces integracji europejskiej rozpoczął się po 1945 roku, kiedy europejscy politycy dążyli do utrzymania pokoju na kontynencie i odbudowy gospodarczej. W 1948 roku powołano Organizację Europejskiej Współpracy Gospodarczej, a rok później – Radę Europy. Pierwszym faktycznym etapem tej integracji była Europejska Wspólnota Węgla i Stali, która powstała na mocy traktatu paryskiego podpisanego 18 kwietnia 1951 roku przez Belgię, Francję, Holandię, Luksemburg, RFN i Włochy [1][2][6]. Celem było wspólne zarządzanie kluczowymi surowcami – węglem i stalą – aby zapobiegać ryzyku kolejnych konfliktów [6].
Ważną datą jest 9 maja 1950 roku, gdy ogłoszona została Deklaracja Schumana, uznawana jako symboliczny początek współczesnej integracji europejskiej i obchodzony dziś jako Dzień Europy [2].
Rozwój struktur i kompetencji UE
Europejska Wspólnota Węgla i Stali dała początek dalszej integracji. W 1957 roku, na mocy traktatów rzymskich, powstała Europejska Wspólnota Gospodarcza (EWG) i Euratom, rozszerzając zakres współpracy na inne obszary gospodarki. Rozpoczęto tworzenie wspólnego rynku, unii celnej i harmonizację polityk publicznych [1][3][4][7].
Parlament Europejski rozpoczął funkcjonowanie 19 marca 1958 roku jako Europejskie Zgromadzenie Parlamentarne, co wzmocniło demokratyczną legitymizację wspólnoty [4]. Z czasem kompetencje UE zaczęły obejmować także politykę zagraniczną, bezpieczeństwo oraz współpracę w sprawach wewnętrznych i wymiarze sprawiedliwości [3]. Brytyjczycy początkowo odmówili członkostwa, nie chcąc ograniczać swojej suwerenności [2].
Powstanie Unii Europejskiej w 1993 roku
Przełom nastąpił wraz z podpisaniem traktatu z Maastricht 7 lutego 1992 roku, który wszedł w życie 1 listopada 1993 roku. Traktat ten przekształcił luźną strukturę wspólnot w jednolitą Unię Europejską opartą na trzech filarach: wspólnotach europejskich, wspólnej polityce zagranicznej i bezpieczeństwa oraz współpracy w zakresie sprawiedliwości i spraw wewnętrznych [2][3].
Od tej pory Unia Europejska nie była jedynie wspólnotą gospodarczą, lecz stała się także organizacją polityczną i prawną, reprezentującą swoich członków na arenie międzynarodowej i umożliwiającą głębszą współpracę ponad granicami państw [3].
Cel i znaczenie Unii Europejskiej dla Europy
Głównym celem UE od początku było zapewnienie trwałego pokoju w Europie poprzez wzmacnianie gospodarczych i politycznych więzi między państwami. Integracja miała stworzyć mechanizmy zapobiegające wojnom, przede wszystkim między dawnymi rywalami [2][6].
Wprowadzenie wspólnego rynku otworzyło cztery swobody – przepływ towarów, usług, kapitału i ludzi – co przyczyniło się do wzrostu dobrobytu i konkurencyjności gospodarczej Europy [7]. UE umożliwiła też państwom członkowskim współpracę w kwestiach imigracji, bezpieczeństwa, ochrony granic, polityki zagranicznej oraz walki ze wspólnymi zagrożeniami [3].
Rozszerzenia i współczesna Unia Europejska
Początkowo UE tworzyło 6 krajów założycielskich. Do 2004 roku liczba członków stopniowo rosła. 1 maja 2004 roku miało miejsce największe rozszerzenie w historii UE – dołączyły m.in. Polska, Czechy, Węgry, Słowacja, Litwa, Łotwa, Estonia, Cypr, Malta i Słowenia. Kolejne kraje, takie jak Bułgaria i Rumunia, przystąpiły 1 stycznia 2007 roku [5]. Obecnie UE liczy 27 państw członkowskich [2].
Kolejne rozszerzenia pokazały atrakcyjność integracji europejskiej dla państw regionu oraz gotowość Unii do stawiania czoła nowym wyzwaniom, takim jak globalizacja, bezpieczeństwo energetyczne czy migracje [3].
Wpływ Unii Europejskiej na Europę
Powstanie Unii Europejskiej zrewolucjonizowało krajobraz polityczny i gospodarczy kontynentu. Rosnąca współzależność krajów europejskich znacząco zmniejszyła ryzyko konfliktów i umożliwiła demokratyzację oraz rozwój praworządności w krajach Europy Środkowo-Wschodniej po upadku komunizmu [2].
Dzięki UE wzrosła siła gospodarcza i negocjacyjna Europy na arenie światowej. Państwa członkowskie mogą realizować wspólne projekty, skuteczniej reagować na kryzysy oraz prowadzić zrównoważoną politykę rozwoju społecznego i gospodarczego [3][7]. Integracja przyczyniła się także do podwyższenia jakości życia obywateli i rozwoju demokratycznych wartości [3].
Podsumowanie
Unia Europejska istnieje od 1 listopada 1993 roku, będąc efektem dziesięcioleci integracji politycznej i gospodarczej w Europie. Jej fundamentalnym celem było i pozostaje utrzymanie pokoju, stabilności oraz rozwoju na kontynencie poprzez ścisłą współpracę państw i stworzenie wspólnoty opartej na demokratycznych wartościach [2][3][6].
Źródła:
- [1] https://pl.wikipedia.org/wiki/Historia_Unii_Europejskiej
- [2] https://pl.wikipedia.org/wiki/Unia_Europejska
- [3] https://demagog.org.pl/analizy_i_raporty/cala-prawda-o-unii-europejskiej-2-jak-powstala-unia/
- [4] https://european-union.europa.eu/principles-countries-history/history-eu/1945-59_pl
- [5] https://www.powiatpajeczno.pl/asp/historia-unii-europejskiej,144,,1
- [6] https://www.riksdagen.se/pl/other-languages/polski/informacje-o-unii-europejskiej/historia-unii-europejskiej-w-skrocie/
- [7] https://zpe.gov.pl/a/unia-europejska-cele-i-etapy-integracji/Dtpk6FHGX
Wielka Solidarność to portal, który łączy historię z teraźniejszością. Inspirowany ruchem Solidarność, publikuje teksty o wartościach, społeczeństwie i współczesnej Polsce. Pokazuje, jak dziedzictwo przeszłości może być drogowskazem w świecie pełnym zmian.