Gospodarka oparta na wiedzy staje się dominującym modelem rozwoju społeczno-gospodarczego krajów na całym świecie. Skupia się ona na wykorzystaniu wiedzy, informacji oraz umiejętności jako kluczowych czynników produkcji i przewagi konkurencyjnej. Zrozumienie istoty gospodarki opartej na wiedzy oraz czynników wpływających na jej rosnące znaczenie ma dziś decydujące znaczenie dla państw, firm i jednostek dążących do trwałego wzrostu gospodarczego.
Definicja gospodarki opartej na wiedzy
Gospodarka oparta na wiedzy (GOW) to model gospodarki, w którym wiedza znajduje się w centrum procesów produkcyjnych, stanowi główny napęd rozwoju i jest podstawowym źródłem wzrostu gospodarczego. W definicji Organizacji Współpracy Gospodarczej i Rozwoju (OECD) gospodarka opiera się na bezpośrednim tworzeniu, dystrybucji i praktycznym wykorzystaniu wiedzy oraz informacji. Proces rozwoju w tym modelu obejmuje trzy kluczowe etapy: produkcję wiedzy, jej przekazywanie oraz praktyczne zastosowanie w różnych dziedzinach gospodarki[1][7].
Koncepcja GOW wyrosła w Stanach Zjednoczonych w latach 90. XX wieku i szybko upowszechniła się na świecie, zmieniając podejście do wartości zasobów w gospodarce[2]. W tym modelu wiedza przestaje być jedynie narzędziem, a staje się produktem niezależnym, który sam w sobie generuje rozwój[1].
Wiedza jako podstawowy czynnik produkcji
W GOW wiedza zastępuje tradycyjne czynniki produkcji, takie jak surowce, energia czy sama praca. To właśnie wartość intelektualna, dostęp do informacji oraz umiejętności ich wykorzystania decydują o sukcesie gospodarczym. W tym kontekście wyróżnia się dwa rodzaje wiedzy: wiedzę kodyfikowaną, czyli zapisaną i zorganizowaną w postaci dokumentów, procedur czy baz danych oraz wiedzę cichą, powiązaną z doświadczeniem, talentami i umiejętnościami ludzi[7].
Wraz z rozwojem GOW pojawiła się nowa dziedzina rachunkowości uwzględniająca aktywów kompetencyjnych oraz kapitału intelektualnego, co wskazuje na relokację wartości w przedsiębiorstwach. Przewaga konkurencyjna nie zależy już od zasobów materialnych, ale od jakości wiedzy, umiejętności jej przetwarzania i wdrażania nowych rozwiązań[1][8].
Podstawy funkcjonowania gospodarki opartej na wiedzy
Funkcjonowanie GOW opiera się na efektywnym tworzeniu, absorpcji, przekazywaniu i wdrażaniu wiedzy przez wszystkie podmioty ekonomiczne – przedsiębiorstwa, organizacje społeczne, instytucje naukowe i państwowe oraz osoby indywidualne[2]. Procesy przetwarzania wiedzy realizowane są dzięki analizie danych, zastosowaniu nowoczesnych narzędzi informatycznych oraz technik statystycznych. Narzędzia takie jak data mining czy sztuczna inteligencja pozwalają na generowanie zupełnie nowych informacji i przewidywań na podstawie istniejących zasobów wiedzy[2].
Rozwój GOW jest możliwy tylko przy ścisłej współpracy sektora rządowego, akademickiego oraz biznesu. Wspólne działania tych sektorów umożliwiają transfer wiedzy, łączenie wyników badań ze środowiskami biznesowymi i kreowanie innowacyjnych rozwiązań, które odpowiadają na aktualne potrzeby gospodarcze i społeczne[4].
Znaczenie innowacyjności i adaptacyjności
Innowacyjność jest filarem gospodarki opartej na wiedzy. To zdolność do tworzenia i wdrażania nowych produktów, usług oraz modeli biznesowych pozwala przetrwać i rozwijać się w gospodarce, w której warunki zmieniają się niezwykle dynamicznie. System edukacji i polityka rozwojowa powinny koncentrować się na kształceniu ludzi potrafiących myśleć krytycznie, uczyć się przez całe życie i elastycznie reagować na zmieniające się technologie i rynki[3].
Istotnym elementem jest umiejętność współpracy, szczególnie w środowisku badawczo-rozwojowym czy projektach innowacyjnych. Adaptacyjność i praca zespołowa są kluczowe w skutecznym rozwiązywaniu złożonych problemów, które wymagają interdyscyplinarnego podejścia[3].
Wyzwania i konsekwencje rozwoju GOW
Przechodzenie gospodarki na model wiedzy rodzi nowe wyzwania. GOW wymaga koncentracji zasobów w sektorach zaawansowanych technologicznie, takich jak IT, badania i rozwój, czy usługi doradcze. Sektory tradycyjne mogą pozostawać w tyle pod względem innowacyjności i rentowności, co wpływa na polaryzację rynku oraz zmiany struktury zatrudnienia[2].
Rosnące znaczenie wiedzy jako kluczowego zasobu wpływa także na pogłębianie różnic technologicznych pomiędzy krajami rozwiniętymi a rozwijającymi się, w których nie zawsze istnieje infrastruktura pozwalająca na efektywne pozyskiwanie i wdrażanie nowoczesnych rozwiązań[2]. W rezultacie sukces gospodarczy coraz częściej zależy od poziomu innowacyjności, jakości edukacji oraz możliwości współpracy międzynarodowej i transferu technologii.
Rosnąca konkurencyjność i rola kapitału intelektualnego
Firmy działające na rynku GOW inwestując w rozwój wiedzy oraz kompetencji pracowników, zyskują przewagę konkurencyjną bezpośrednio przekładającą się na wyniki finansowe[3]. Najbardziej wartościowym zasobem staje się kapitał intelektualny, a kluczowe znaczenie mają procesy ciągłego uczenia się i dzielenia wiedzą na każdym szczeblu organizacji.
Przedsiębiorstwa, które potrafią skutecznie gromadzić, przetwarzać i wykorzystywać wiedzę, wygrywają na coraz bardziej wymagających rynkach, a jakość informacji staje się głównym motorem sukcesu[4].
Dlaczego gospodarka oparta na wiedzy zyskuje na znaczeniu?
Znaczenie GOW systematycznie rośnie, ponieważ umożliwia ona osiąganie szybszego wzrostu gospodarczego, większej innowacyjności i elastyczności w dostosowywaniu się do zmieniających warunków globalnych. Intensywne zmiany technologiczne, cyfryzacja i automatyzacja stawiają wiedzę, umiejętności adaptacji i kreatywność w centrum strategii rozwojowych. Szybkie wdrażanie innowacji przekłada się na powstawanie nowych produktów, usług oraz całych gałęzi przemysłu, co ma kluczowe znaczenie dla długofalowego wzrostu[3].
W efekcie gospodarka oparta na wiedzy daje szansę nie tylko na poprawę efektywności przedsiębiorstw, ale także na zwiększenie dobrobytu społecznego, rozwój edukacji i nauki oraz wzmocnienie pozycji międzynarodowej państw, które skutecznie inwestują w kapitał intelektualny[1][2][8].
Podsumowanie
Gospodarka oparta na wiedzy wyznacza kierunek rozwoju dla współczesnych społeczeństw i przedsiębiorstw. Opiera się na wiedzy jako głównym czynniku produkcji, integrując innowacyjność, efektywne przekazywanie informacji i adaptacyjność. Rola kapitału intelektualnego, innowacyjnych procesów oraz jakości informacji rośnie nieprzerwanie, napędzając długofalowy rozwój gospodarczy. W konsekwencji zrozumienie oraz wdrażanie założeń GOW staje się koniecznością dla wszystkich uczestników rynku, którzy chcą skutecznie konkurować i rozwijać się w warunkach zmieniającego się świata.
Źródła:
- [1] https://pl.wikipedia.org/wiki/Gospodarka_oparta_na_wiedzy
- [2] https://mfiles.pl/pl/index.php/Gospodarka_Oparta_na_Wiedzy
- [3] https://www.lulitulisie.pl/czym-jest-gospodarka-oparta-na-wiedzy
- [4] https://repozytorium.ur.edu.pl/server/api/core/bitstreams/ac4d106d-a8ec-4ed2-98ae-2fd921930413/content
- [7] https://www.e-mentor.edu.pl/artykul/index/numer/6/id/75
- [8] https://www.logistyka.net.pl/slownik-logistyczny/szczegoly/328,gospodarka_oparta_na_wiedzy
Wielka Solidarność to portal, który łączy historię z teraźniejszością. Inspirowany ruchem Solidarność, publikuje teksty o wartościach, społeczeństwie i współczesnej Polsce. Pokazuje, jak dziedzictwo przeszłości może być drogowskazem w świecie pełnym zmian.